Mutlu
New member
DUVAR SARMAŞIĞI HAVAYI TEMİZLER Mİ? EVİMİZİN YEŞİL AKCİĞERİ Mİ, YOKSA SADECE GÜZEL BİR DEKOR MU?
Geçen gün salondaki duvar sarmaşığına bakarken kendi kendime düşündüm: Bu arkadaş sabahtan akşama kadar duvara tutunuyor, tek kelime konuşmuyor, maaş istemiyor, elektrik faturası çıkarmıyor. Acaba bir de havayı temizliyorsa evdeki en çalışkan birey olabilir mi? Hatta aile toplantısında kimsenin bulaşık yıkamadığını görünce yapraklarını hafifçe titreterek bize mesaj mı veriyor? Bilemiyorum ama insan bazen bir saksı bitkisine gereğinden fazla anlam yükleyebiliyor. Özellikle de evdeki tozları görünce!
İşin şakası bir yana, duvar sarmaşığı yalnızca dekoratif görüntüsüyle değil, havayı temizleme potansiyeliyle de sık sık gündeme geliyor. Sosyal medyada bazı bitkilerin evdeki zararlı maddeleri emdiği, odaları adeta doğal bir hava temizleme cihazına dönüştürdüğü anlatılıyor. Peki, bilimsel gerçekler bu konuda ne söylüyor? Duvar sarmaşığı gerçekten havamızı temizliyor mu, yoksa yeşil yapraklarına biraz fazla mı görev yüklüyoruz?
1. DUVAR SARMAŞIĞI HAVAYI TEMİZLER Mİ? KISA CEVAP: EVET, AMA BİR ŞARTLA!
Duvar sarmaşığı denildiğinde genellikle Hedera helix türü, koyu yeşil veya alacalı yapraklara sahip, tırmanıcı bir bitki akla gelir. Bahçelerde duvarları kaplayan, balkonlarda sarkan ve uygun koşullarda ev ortamında da yetiştirilebilen bu bitki, dayanıklı yapısıyla oldukça popülerdir.
Bitkilerin hava kalitesiyle ilişkisi üzerine yapılan araştırmalar, bazı türlerin belirli uçucu organik bileşikleri (VOC) yaprakları ve kök çevresindeki mikroorganizmalar aracılığıyla tutabildiğini veya parçalanmalarına katkıda bulunabildiğini gösteriyor. Bu bileşikler arasında bazı temizlik ürünlerinden, boyalardan, mobilyalardan ve çeşitli yapı malzemelerinden kaynaklanabilen maddeler bulunuyor.
Duvar sarmaşığı da laboratuvar ortamında incelenen bitkiler arasında yer alıyor. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bir bitkinin kontrollü bir deney kabındaki havadan belirli bir maddeyi uzaklaştırabilmesi, aynı başarıyı normal bir salonda da göstereceği anlamına gelmiyor.
Yani sarmaşığın havaya hiçbir katkısı yok demek doğru değil. Fakat birkaç saksı bitkisini odaya yerleştirip bütün hava kirliliği sorunlarının ortadan kalkmasını beklemek de gerçekçi değil.
Kısacası sarmaşık, evin havasını iyileştirme konusunda yardımcı bir oyuncu olabilir; ancak başrolü tek başına üstlenemez. Kendisine bir de hava temizleme cihazı, nem dengeleyici ve temizlik görevlisi unvanlarını aynı anda verirsek zavallı bitkiye haksızlık etmiş oluruz.
2. SARMAŞIK HANGİ ZARARLI MADDELERİ AZALTMAYA YARDIMCI OLABİLİR?
Evlerimiz dışarıdan bakıldığında güvenli ve temiz alanlar gibi görünse de iç mekân havasında çeşitli kirleticiler bulunabilir. Yemek pişirmek, temizlik yapmak, sigara dumanı, bazı mobilyalar ve yetersiz havalandırma bu duruma katkıda bulunabilir.
Duvar sarmaşığının araştırmalarda öne çıkmasının nedenlerinden biri, belirli uçucu organik bileşiklerin uzaklaştırılmasına yönelik deneylerde incelenmiş olmasıdır.
Örneğin:
• Formaldehit: Bazı ahşap esaslı ürünlerden, mobilyalardan ve yapı malzemelerinden kaynaklanabilen bir uçucu organik bileşiktir. Yüksek veya uzun süreli maruziyet sağlık açısından önemlidir.
• Benzen: Yakıtlar, tütün dumanı ve bazı yanma kaynaklarıyla ilişkilendirilebilen bir kimyasaldır. İnsan sağlığı açısından zararlı olduğu bilinir.
• Diğer uçucu organik bileşikler: Bazı boyalar, yapıştırıcılar, çözücüler ve temizlik ürünleri iç mekân havasına çeşitli kimyasallar salabilir.
Burada bir yanlış anlaşılmayı önlemek gerekiyor: Duvar sarmaşığının bu maddelerin tümünü her evde, aynı oranda ve sağlık açısından anlamlı seviyede azaltacağı garanti edilemez. Sonuçlar bitkinin büyüklüğüne, ortam koşullarına, kirleticinin türüne ve havanın dolaşımına bağlıdır.
Üstelik bir bitkinin bir maddeyi laboratuvarda ölçülebilir biçimde azaltması, o maddenin bulunduğu evde mutlaka tehlikeli seviyelerde olduğu anlamına da gelmez.
Dolayısıyla evdeki her kimyasalı sarmaşığın üzerine yıkmak yerine önce kaynağı belirlemek gerekir. Çok yoğun kokulu temizlik ürünleri kullanıyorsak daha uygun ürünler seçmek, ürün talimatlarına uymak ve ortamı havalandırmak genellikle çok daha etkili bir başlangıçtır.
3. NASA'NIN BİTKİ ARAŞTIRMALARI GERÇEKTEN NE SÖYLÜYOR?
Ev bitkileriyle ilgili internette biraz araştırma yaptığınızda mutlaka NASA'nın meşhur temiz hava çalışmalarına rastlarsınız. Bazı paylaşımlar bu araştırmaları öyle anlatıyor ki insan, salona üç sarmaşık koyduğunda uzay istasyonunda yaşama hazırlığı yapıyormuş gibi hissediyor.
Gerçek ise biraz daha incelikli.
NASA araştırmacısı B. C. Wolverton ve çalışma arkadaşlarının 1989 yılında yayımladığı Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement başlıklı rapor, bazı iç mekân bitkilerinin belirli hava kirleticilerini azaltma potansiyelini değerlendirmiştir. Bu çalışma, bitkilerin iç ortam havasıyla ilişkisini inceleyen önemli araştırmalardan biridir.
Ancak söz konusu deneyler, kontrollü ve görece küçük hacimli ortamlarda gerçekleştirilmiştir. Gerçek evlerde ise sürekli hava alışverişi, farklı kirletici kaynakları, değişen sıcaklıklar, mobilyalar ve insan faaliyetleri söz konusudur.
Daha sonraki araştırmaları değerlendiren Cummings ve Waring'in 2020 yılında Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology dergisinde yayımlanan çalışması da önemli bir noktaya dikkat çekmiştir: Saksı bitkilerinin laboratuvar ortamında gösterdiği kirletici giderme kapasitesinin, sıradan binalarda doğal havalandırma ve hava değişimiyle rekabet edebilmesi için çok sayıda bitki gerekebilir.
Bu nedenle NASA araştırmalarını, sarmaşığın evdeki havayı tek başına temizleyeceğinin kesin kanıtı gibi yorumlamak doğru değildir.
Bilimsel yaklaşımın güzel tarafı şudur: Bir bulguyu tamamen reddetmek zorunda olmadığımız gibi, onu olduğundan daha büyük göstermek de zorunda değiliz.
4. PEKİ, SARMAŞIK OKSİJEN ÜRETİYORSA EVİN HAVASI NEDEN TAMAMEN TEMİZLENMİYOR?
Bitkilerin fotosentez yaptığını hepimiz okuldan hatırlıyoruz. Güneş ışığını kullanarak karbondioksit ve sudan organik maddeler üretir, bu süreçte oksijen açığa çıkarırlar.
Bu açıdan baktığımızda sarmaşık elbette faydalı bir canlıdır. Ancak fotosentez ile hava temizliği aynı şey değildir.
Bir bitkinin oksijen üretmesi, odadaki bütün zararlı kimyasalları etkili biçimde ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. Üstelik bitkiler yalnızca gündüz fotosentez yapmaz; fotosentez için yeterli ışık bulunmadığında solunumları devam eder ve oksijen tüketip karbondioksit açığa çıkarabilirler.
Ev ortamında birkaç saksı bitkisinin ürettiği oksijen, odadaki insanın oksijen ihtiyacı ve hava değişimi düşünüldüğünde genellikle küçük bir katkıdır.
Başka bir ifadeyle, salona on tane sarmaşık koyduğunuzda pencere açmayı bırakmak pek akıllıca olmaz.
Geçen gün salondaki duvar sarmaşığına bakarken kendi kendime düşündüm: Bu arkadaş sabahtan akşama kadar duvara tutunuyor, tek kelime konuşmuyor, maaş istemiyor, elektrik faturası çıkarmıyor. Acaba bir de havayı temizliyorsa evdeki en çalışkan birey olabilir mi? Hatta aile toplantısında kimsenin bulaşık yıkamadığını görünce yapraklarını hafifçe titreterek bize mesaj mı veriyor? Bilemiyorum ama insan bazen bir saksı bitkisine gereğinden fazla anlam yükleyebiliyor. Özellikle de evdeki tozları görünce!
İşin şakası bir yana, duvar sarmaşığı yalnızca dekoratif görüntüsüyle değil, havayı temizleme potansiyeliyle de sık sık gündeme geliyor. Sosyal medyada bazı bitkilerin evdeki zararlı maddeleri emdiği, odaları adeta doğal bir hava temizleme cihazına dönüştürdüğü anlatılıyor. Peki, bilimsel gerçekler bu konuda ne söylüyor? Duvar sarmaşığı gerçekten havamızı temizliyor mu, yoksa yeşil yapraklarına biraz fazla mı görev yüklüyoruz?
1. DUVAR SARMAŞIĞI HAVAYI TEMİZLER Mİ? KISA CEVAP: EVET, AMA BİR ŞARTLA!
Duvar sarmaşığı denildiğinde genellikle Hedera helix türü, koyu yeşil veya alacalı yapraklara sahip, tırmanıcı bir bitki akla gelir. Bahçelerde duvarları kaplayan, balkonlarda sarkan ve uygun koşullarda ev ortamında da yetiştirilebilen bu bitki, dayanıklı yapısıyla oldukça popülerdir.
Bitkilerin hava kalitesiyle ilişkisi üzerine yapılan araştırmalar, bazı türlerin belirli uçucu organik bileşikleri (VOC) yaprakları ve kök çevresindeki mikroorganizmalar aracılığıyla tutabildiğini veya parçalanmalarına katkıda bulunabildiğini gösteriyor. Bu bileşikler arasında bazı temizlik ürünlerinden, boyalardan, mobilyalardan ve çeşitli yapı malzemelerinden kaynaklanabilen maddeler bulunuyor.
Duvar sarmaşığı da laboratuvar ortamında incelenen bitkiler arasında yer alıyor. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bir bitkinin kontrollü bir deney kabındaki havadan belirli bir maddeyi uzaklaştırabilmesi, aynı başarıyı normal bir salonda da göstereceği anlamına gelmiyor.
Yani sarmaşığın havaya hiçbir katkısı yok demek doğru değil. Fakat birkaç saksı bitkisini odaya yerleştirip bütün hava kirliliği sorunlarının ortadan kalkmasını beklemek de gerçekçi değil.
Kısacası sarmaşık, evin havasını iyileştirme konusunda yardımcı bir oyuncu olabilir; ancak başrolü tek başına üstlenemez. Kendisine bir de hava temizleme cihazı, nem dengeleyici ve temizlik görevlisi unvanlarını aynı anda verirsek zavallı bitkiye haksızlık etmiş oluruz.
2. SARMAŞIK HANGİ ZARARLI MADDELERİ AZALTMAYA YARDIMCI OLABİLİR?
Evlerimiz dışarıdan bakıldığında güvenli ve temiz alanlar gibi görünse de iç mekân havasında çeşitli kirleticiler bulunabilir. Yemek pişirmek, temizlik yapmak, sigara dumanı, bazı mobilyalar ve yetersiz havalandırma bu duruma katkıda bulunabilir.
Duvar sarmaşığının araştırmalarda öne çıkmasının nedenlerinden biri, belirli uçucu organik bileşiklerin uzaklaştırılmasına yönelik deneylerde incelenmiş olmasıdır.
Örneğin:
• Formaldehit: Bazı ahşap esaslı ürünlerden, mobilyalardan ve yapı malzemelerinden kaynaklanabilen bir uçucu organik bileşiktir. Yüksek veya uzun süreli maruziyet sağlık açısından önemlidir.
• Benzen: Yakıtlar, tütün dumanı ve bazı yanma kaynaklarıyla ilişkilendirilebilen bir kimyasaldır. İnsan sağlığı açısından zararlı olduğu bilinir.
• Diğer uçucu organik bileşikler: Bazı boyalar, yapıştırıcılar, çözücüler ve temizlik ürünleri iç mekân havasına çeşitli kimyasallar salabilir.
Burada bir yanlış anlaşılmayı önlemek gerekiyor: Duvar sarmaşığının bu maddelerin tümünü her evde, aynı oranda ve sağlık açısından anlamlı seviyede azaltacağı garanti edilemez. Sonuçlar bitkinin büyüklüğüne, ortam koşullarına, kirleticinin türüne ve havanın dolaşımına bağlıdır.
Üstelik bir bitkinin bir maddeyi laboratuvarda ölçülebilir biçimde azaltması, o maddenin bulunduğu evde mutlaka tehlikeli seviyelerde olduğu anlamına da gelmez.
Dolayısıyla evdeki her kimyasalı sarmaşığın üzerine yıkmak yerine önce kaynağı belirlemek gerekir. Çok yoğun kokulu temizlik ürünleri kullanıyorsak daha uygun ürünler seçmek, ürün talimatlarına uymak ve ortamı havalandırmak genellikle çok daha etkili bir başlangıçtır.
3. NASA'NIN BİTKİ ARAŞTIRMALARI GERÇEKTEN NE SÖYLÜYOR?
Ev bitkileriyle ilgili internette biraz araştırma yaptığınızda mutlaka NASA'nın meşhur temiz hava çalışmalarına rastlarsınız. Bazı paylaşımlar bu araştırmaları öyle anlatıyor ki insan, salona üç sarmaşık koyduğunda uzay istasyonunda yaşama hazırlığı yapıyormuş gibi hissediyor.
Gerçek ise biraz daha incelikli.
NASA araştırmacısı B. C. Wolverton ve çalışma arkadaşlarının 1989 yılında yayımladığı Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement başlıklı rapor, bazı iç mekân bitkilerinin belirli hava kirleticilerini azaltma potansiyelini değerlendirmiştir. Bu çalışma, bitkilerin iç ortam havasıyla ilişkisini inceleyen önemli araştırmalardan biridir.
Ancak söz konusu deneyler, kontrollü ve görece küçük hacimli ortamlarda gerçekleştirilmiştir. Gerçek evlerde ise sürekli hava alışverişi, farklı kirletici kaynakları, değişen sıcaklıklar, mobilyalar ve insan faaliyetleri söz konusudur.
Daha sonraki araştırmaları değerlendiren Cummings ve Waring'in 2020 yılında Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology dergisinde yayımlanan çalışması da önemli bir noktaya dikkat çekmiştir: Saksı bitkilerinin laboratuvar ortamında gösterdiği kirletici giderme kapasitesinin, sıradan binalarda doğal havalandırma ve hava değişimiyle rekabet edebilmesi için çok sayıda bitki gerekebilir.
Bu nedenle NASA araştırmalarını, sarmaşığın evdeki havayı tek başına temizleyeceğinin kesin kanıtı gibi yorumlamak doğru değildir.
Bilimsel yaklaşımın güzel tarafı şudur: Bir bulguyu tamamen reddetmek zorunda olmadığımız gibi, onu olduğundan daha büyük göstermek de zorunda değiliz.
4. PEKİ, SARMAŞIK OKSİJEN ÜRETİYORSA EVİN HAVASI NEDEN TAMAMEN TEMİZLENMİYOR?
Bitkilerin fotosentez yaptığını hepimiz okuldan hatırlıyoruz. Güneş ışığını kullanarak karbondioksit ve sudan organik maddeler üretir, bu süreçte oksijen açığa çıkarırlar.
Bu açıdan baktığımızda sarmaşık elbette faydalı bir canlıdır. Ancak fotosentez ile hava temizliği aynı şey değildir.
Bir bitkinin oksijen üretmesi, odadaki bütün zararlı kimyasalları etkili biçimde ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. Üstelik bitkiler yalnızca gündüz fotosentez yapmaz; fotosentez için yeterli ışık bulunmadığında solunumları devam eder ve oksijen tüketip karbondioksit açığa çıkarabilirler.
Ev ortamında birkaç saksı bitkisinin ürettiği oksijen, odadaki insanın oksijen ihtiyacı ve hava değişimi düşünüldüğünde genellikle küçük bir katkıdır.
Başka bir ifadeyle, salona on tane sarmaşık koyduğunuzda pencere açmayı bırakmak pek akıllıca olmaz.